Hacim Avcıları
Matematik Laboratuvarına hoş geldiniz! Başlamadan önce, ölçüm için kullandığımız bazı araçları hatırlayalım. Her aracı neyi ölçtüğüyle eşleştirebilir misiniz?
Uzunluk
Ağırlık
Hacim
Güneşli bir öğleden sonrası, Eli’yle rengârenk şekiller, ölçüm aletleri ve ilginç bulmacalarla dolu Matematik Laboratuvarı’nı ziyaret ettik. Mekân olasılıklarla dolup taşıyordu ve merkezde, matematiği sihire dönüştürme yeteneğine sahip neşeli bir öğretmen olan Profesör Poki duruyordu. Bize “Matematik Laboratuvarı’na hoş geldiniz!” dedi.
Heyecanla bize el sallayarak “Bugün hacmi keşfedeceğiz!” dedi. Merakla baktım ama anlamamıştım “Hacim nedir?” diye sordum. Poki gülümsedi. “Hacim bir şeyin ne kadar yer kapladığını gösterir. Ve bugün bunu eğlenceli yollarla ölçeceğiz!” diye anlamama yardımcı oldu. Eli omzuma dikkatlice konup “Hacmi anlamak çevremizdeki dünyayı ölçmemize ve karşılaştırmamıza yardımcı olur” diye ekledi.
Profesör Poki bizi üzerinde ahşap bloklar, ölçü kapları ve büyük bir su kabı bulunan bir masaya götürdü. Küçük bir küp alarak açıkladı: “Hacim, bir nesnenin kapladığı alandır. Önce bu bloğun hacmini ölçelim.” Bloğu elime alıp pürüzsüz kenarlarına dokunarak “Bunu nasıl ölçeriz?” diye sordum.
Eli gagasıyla bana bir cetvel itti. “Bildiğim kadarıyla, düzgün şekillerde uzunluk, genişlik ve yüksekliği ölçüp sonra çarpmamız gerekiyor. Doğru mu, Profesör?” dedi. Profesör Poki gülümsedi. “Tamamıyla doğru! Bu, hacmi bulmak için oldukça pratik bir yöntem.”
Bloğu dikkatlice ölçtüm. “Uzunluğu 2 cm, genişliği 2 cm, yüksekliği 2 cm. İki çarpı iki çarpı iki, sekiz ediyor!” dedim. Poki ellerini çırptı. “Kesinlikle! Küpün hacmi 8 santimetreküp.” Eli bilmiş bir şekilde başını salladı. “Ama tüm nesneler küp kadar basit değil. Peki ya düzensiz şekiller, Profesör?” Poki kocaman gülümsedi. “Bilgece bir soru Eli! Şimdi bunu farklı bir yöntemle keşfedelim.”
Profesör Poki bana balık şeklinde küçük bir oyuncak ve yarısına kadar su dolu bir ölçü kabı verdi. “Bazı nesnelerin düz kenarları yoktur” diye açıkladı. “Bunlar için suyun yer değiştirmesini kullanırız.” Anlamadığımı belli edercesine başımı yana eğip sordum: “Bu nasıl işe yarıyor ki?” Poki, “Eli, bir tahminin var mı?” diye sordu. Eli kanat çırparak yaklaştı ve bilge bir sesle “Oyuncağı suya koyduğun zaman kaldırdığı su miktarı onun hacmidir. Bu tekniğin Arşimet prensibi olarak adlandırıldığını hatırlıyorum” dedi. Profesör de bunu onaylayarak “Kesinlikle doğru. Ne kadar çok su yer değiştirirse, hacmi o kadar büyüktür” dedi.
Oyuncağı dikkatlice suya yerleştirdim. Su seviyesi 100 mililitreden 130 mililitreye yükseldi. “Bu 30 mililitre!” dedim gülümseyerek. “Yani balığın hacmi 30 santimetreküp.” Eli cıvıldadı: “Peki ya nesne bardağa sığmayacak kadar büyükse?” Bu sırada daha zorlayıcı bir örnek durum yaratmak isteyen ben, büyük ve düzensiz şekilli bir kaya aldım. Onu daha büyük bir su kabına koyduğumda su taştı ve ortalık karıştı. “Ah, hayır, olamaz!” diye tepki verdim. Poki gülerek “Bazen deneyler planlandığı gibi gitmez,” dedi. “O zaman yaratıcı olmamız gerekir!”
Eli “Profesör tek bir kap yerine iki küçük kap kullanarak ölçümü bölerek yapmayı deneyebilir miyiz?” diye öneride bulundu. Poki de onu destekleyerek “Hadi deneyelim” dedi. İşlemi dikkatlice tekrarladık, her iki kaptaki suyun yer değiştirmesini ölçtük ve miktarları topladık. “Hacim 200 santimetreküp!” dedim, rahatlamış bir şekilde.
Poki de onayladı. “Harika bir ekip çalışması! Hacmi ölçmek bazen zor olabilir ama siz bunu çözdünüz.” Eli neşeyle “Ölçüm yapmak çok eğlenceli!” diye cıvıldadı. Gülümsedim. “Hacmin, nesneleri daha iyi anlamamıza yardımcı olmasını sevdim.” Poki sonra bizi üzerinde farklı renklerde sıvılar ve kavanozlar bulunan başka bir masaya götürdü. “Şimdi de sıvıların hacmini ölçmeyi deneyelim” dedi. Ölçü işaretleri olan bir kavanoza su döktüm. “Bu 250 mililitre” dedim kendimden emin bir şekilde. Profesör Poki bana baş parmağını kaldırarak “Bu aynı zamanda 250 santimetreküp anlamına gelir!” dedi.
Toparlanırken Poki gülümsedi ve, “Bugün hacmi keşfetmede harika bir iş çıkardınız. İster katılar, ister sıvılar, isterse garip şekiller olsun, hacim bize nesnelerin kapladığı alanı anlamamızda yardımcı olur” dedi. Benim de gözlerim parladı ve “Matematik, onu uygulamalı olarak gördüğümüzde çok daha eğlenceli! Bilim ve teknoloji gerçekten harika!” dedim.
Eli kanatlarını çırptı. “Bir dahaki sefere başka şeyleri de ölçebilir miyiz?” diye sordu. Poki başını salladı. “Matematik her yerde ve her zaman keşfedilecek daha çok şey var!” Matematik Laboratuvarı’ndan yeni bilgiler ve heyecanla ayrıldık, çevremizdeki dünyayı ölçmeye hazırdık.
